Kimler Milletvekili Olamaz?

10 Haziran 1983 tarihinde kabul edilen 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 11. maddesinde milletvekili seçilemeyecek kişiler şu şekilde tanımlanmıştır;

  • İlkokuldan mezun olmayan kişiler
  • Türk Medeni Kanunu’nun 405, 406, 407 ve 408. maddelerinde belirtilen akıl hastalığı, madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı sürdürme ya da mahkeme kararıyla özgürlüğü kısıtlayıcı ceza alma gibi nedenlerle “kısıtlayıcı seçmen” statüsünde bulunan kişiler
  • Askerliğini yapmamış erkekler
  • Kamu hizmetinden yasaklanan kişiler
  • Taksirli suçlar dışında toplam 1 yıl veya 1 yıldan çok hapis cezası alan ya da süresine bakılmaksızın ağır hapis cezası alan kişiler
  • Affa uğrasalar dahi yüz kızartıcı suçlardan ya da terör eylemlerinden dolayı mahkum olanlar milletvekili seçilemezler.

Kısıtlı kişiler eğer kendi istekleri ile kısıtlı olmuşlarsa seçmen olabilirler ancak milletvekili olamazlar. Bunun anlamı şudur; kişi kendi isteğiyle alkol bağımlısı olmuşsa, bu durumu değiştirmek ya da düzeltmek için bir çaba göstermiyorsa ya da benzer bir şekilde sürdürdüğü kötü yaşam tarzını değiştirmiyorsa bu kişilerin milletvekili adayı olması mümkün değildir. Ancak bu kişiler seçmen olabilirler ve oy kullanabilirler.

Kimler Milletvekili Olabilir?

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde, adaylığını koyduğu ili temsil etmek için seçimleri kazanan kişiler milletvekili olurlar. Milletvekili seçilme şartları şu şekildedir;

  • Adaylar Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak zorundadır. T.C. vatandaşı olmayan kişiler milletvekilliği için adaylıklarını koyamazlar.
  • Milletvekilliği için eskiden 25 yaş şartı vardı. Ancak bu şart 25 Nisan 2018 tarihli ve 7140 sayılı kanunda değişiklik yapılmasıyla birlikte 18’e düşürülmüştür. Bu demek oluyor ki milletvekili olmak isteyen kişiler en az 18 yaşında olmalıdır.
  • Eğitim durumu en az ilkokul mezunu olmalıdır. İlkokul mezunu olmayan kişiler adaylıklarını koyamazlar.
  • Erkek adaylar için askerlik şartı vardır. Askerliğini yapmayan kişilerin milletvekili olması mümkün değildir.
  • Adayların kamu hizmetleri yapmasında bir sakınca yoksa adaylıklarını koyabilirler.
  • Taksirli suçlar dışında bir yıldan az hapis yatanlar milletvekili adayı olabilirler.
  • Yüz kızartıcı suçlara karışmayan kişiler aday olabilirler.
  • Devlet sırrını açığa çıkarmak gibi suçlardan hüküm giymeyenler milletvekili adayı olabilirler.
  • İdeolojik ve anarşik suçlara karışmayan kişiler milletvekilliği için adaylıklarını koyabilirler.
  • Kamuda görev yapan ve milletvekili olmak isteyen kişiler görevlerinden istifa etmelidirler.
  • Siyasi parti adayları için adayların partisinin seçime girebiliyor olması gerekir. Örneğin X partisinden aday olan bir kişi, partisi seçime girmezse adaylığını koyamaz. Ancak X partisi seçime girebiliyorsa bu durumda bu partinin üyesi olan kişiler de milletvekili adayı olabilirler.

Milletvekili olabilmek için gereken şartlar 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nda açıkça ifade edilir. Milletvekili adayları buna göre dört hususa dikkat etmelidir. Bu hususlar; yaş ve vatandaşlık yeterliliği, seçilmeye engel bir durumunun olmaması, siyasi partiden aday olacak kişiler için partisinin seçime giriyor olması, bu partinin tüzüğünde yer alan özellikleri taşıyor olmak ve adaylık için istifa edilmesi gereken bir görevde çalışılıyorsa o görevden istifa etmektir.

Milletvekili Seçilebilmek İçin Görevinden İstifa Etmesi Gerekenler Kimlerdir?

Milletvekili Seçimi Kanunu’na göre; hakimler, savcılar, yüksek yargı organı mensupları, yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim görevlileri, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, Radyo Televizyon Üst Kurulu üyeleri, kamu kurum ve kuruluşlarında memur olarak görev yapan kişiler, görevleri bakımından işçi vasfı taşımayan kamu görevlileri, belediye başkanları, subaylar, astsubaylar, siyasi partilerin il ve ilçe yönetim kurulu başkanları ve üyeleri, belediye meclisi üyeleri ve il genel meclisi üyeleri milletvekili adayı olabilmek için görevlerinden istifa etmelidirler.

Sonuç olarak seçilmeye engel haller; vatandaşlık, eğitim, kısıtlılık, askerlik, yasada sayılı suçlardan ceza almak, siyasi parti adayları için parti tüzüğündeki özelliklere sahip olmamak ve ilgili meslek dallarına mensup olup da bu görevden istifa etmemektir.